40 Landes

  • Eglise Saint-Paul te Saint-Paul-lès-Dax (Landes 40)

    Eglise Saint-Paul te Saint-Paul-lès-Dax

    Beschrijving.

    De kerk Saint-Paul situeert zich in de gemeente van Saint-Paul-lès-Dax.  Het is een stopplaats voor de pelgrims komende van Tours naar Santiago de Compostella.  De kerk is gebouwd op een heuvel, gekend voor het ontspringen van een bron.
    Omwille van haar Romaanse apsis van de 12de eeuw is de kerk het voorwerp geweest van een klassering bij Historische Monumenten in 1862.
    Zijn apsis die opgericht is rond 1120-1130 was verwant met een nog ouder schip welk in de 15de eeuw is vervangen door een Gotisch schip en deze in 1855 vervangen door het hedendaagse schip met collateralen in Neo-Gotische stijl.
    De constructie van de klokkentoren gaat terug tot de 14de of de 15de eeuw.  Aanvankelijk was hij gescheiden van de kerk maar het huidige, grotere en uitgestrekter schip verbindt hem nu met de apsis, aldus creërende één enkel gebouw samengesteld uit verschillende periode.

    De apsis.
    Het binnenste decor is sober en wordt begrensd door een kroon van elf naakte nissen in een driehoekig plan en drie vensters met hun colonetten.  Deze zijn verhoogd met kapitelen die de boogreeksen ondersteunen en versierd met sterren.  Aan ieder vensters stellen zij een eigen beeldhouwwerk voor.  De nissen gevormd door rondbogen en met voetringen getooid, vormen een reeks van banken rondom het altaar en een uitwerking die in overeenkomst moest zijn met de eerste functie van het gebouw; om verlichting te brengen en de genezing van de pelgrims naar Santiago de Compostella te bekomen, dit associërende met het geloof in het water vooral omdat de kerk gebouwd is op enkele meter van een bron.
    Aan de buitenzijde is de apsis opengewerkt met vierkante steunberen die zich met een waterlijst beëindigen en met een blinde boogreeks door colonetten gedragen en mooi versierde kapitelen.  Het strekt zich uit rondom het halfrond en de rechte travee van het koor.  Zijn rondbogen zijn met vier in aantal in het centrale gedeelte en drie aan iedere zijde.  Zij zijn geprofileerd met een voetring tussen twee hollijsten die versierd zijn met een rij van staafvormige kanteelversiering.  Een serie van bas-reliëfs met rijke en gevarieerde voorstellingen rust op deze boogreeks verhoogd met een dammotief in staafvormige kanteelversiering, hetzelfde als bij de drie vensters met hun zuilen, hun kapitelen en hun versierde boogreeksen met sterren.
    Monique Veaux merkt in haar boek op dat het Romaanse procedé van de fries in de bas-reliëfs uitzonderlijk is in Frankrijk en hier stelt zij zich samen met elf bas-reliëfs in witte marmer die zich opeenvolgen zoals de onderlijning van een paneel.
    In de loop der eeuwen heeft de versiering van de kerken een opgang gekend met de verbeelding van haar kunstenaars.  Een bas-reliëf kan als een voorstelling verschijnen als beeld van een geschrift dat aan iedereen toestaat om een scène voor te stellen zelfs als men ze niet kan lezen of haar taal verschillend is van de geschreven taal.  Deze voorstelling biedt een ontwikkelde blik en eveneens de essentiële verbeelding die hij bijdraagt tot de ontwikkeling van de intelligentie en zijn creaties. 
    Kijkend naar de gekende symbolen zijn de voorstellingen van de kapitelen aan de kerk van Saint-Paul niet zo gestructureerd als haar bas-reliëfs die in het bijzonder bijbelse scènes voorstelt.  De eerste doen een beroep op de vrije verbeelding van de beeldhouwers en deze die ze observeren terwijl de bas-reliëfs die bovenaan zijn geplaatst zich concentreren op de hemelse zaken die de bijbelse geschriften voorstellen met een veelvoud van beelden en scènes.
    De bas-reliëfs zijn met zorg geplaatst, om reden dat de fries die zij vormen, kan gelezen worden.  In hun samenstelling zijn ze zelfs gecentreerd geweest om exact te passen in de cirkel rondom de apsis.  Uitgezonderd deze bij welke het niet nodig was omwille van hun kleine omvang zoals bij de 4de en de 9de en deze die achter de rechthoek van de steunberen zijn geplaatst zoals de 3de en de 6de.
    De bas-reliëfs zijn van rechts naar links geplaatst volgend een orde waarin ze zich openbaren op de apsis van de kerk.
    Een lijst van aanduiding van de bas-reliëfs zoals ze aangeduid zijn door de vereniging van "Les amis du vieux Saint-Paul".
    1 en 1B) Fabelachtige dieren beantwoordend aan de oproep van het vijfde en zesde trompetgeschal van de Apocalyps.
    2) De Heilige Vrouwen aan het graf van Christus.
    3) Drie Evangelisten.
    4) Drie dieren.
    5) Het Laatste Avondmaal.
    6) De Judaskus - De arrestatie van Christus op de Olijfberg.
    7) De Kruisiging.
    8) Samson.
    9) De Heilige Veronica.
    10) De draak.
    11) De Verrezen Christus, beeld van het Nieuwe Jeruzalem.


    Deze fries begint met een voorstelling van dieren en in de loop van de gevarieerde voorstellingen, beëindigd het zich met de visie van het nieuwe Jeruzalem met de Apocalyps dat het eindpunt symboliseert, het waardige eindpunt of nog meer de overwinning.
    Zo ingewikkeld iedere voorstelling zou mogen zijn, is het toch mogelijk om vlug de betekenis te raden van het geheel van deze bas-reliëfs van de kerk Saint-Paul.  Voor sommigen bootst de eerste scène zelfs een gevecht onder de dieren na.  Maar hoe kan een dierengevecht leiden tot een waardig eindpunt ? Wie zou er bij dit gevecht voorgesteld worden ? Het antwoord "dier" komt van het Latijnse "anima" en musici weten dat de uitdrukking "con anima" betekent "met de ziel".  Dit dierengevecht stelt eigenlijk deze voor van de ziel, deze van de geest van de mens die triomfeert.
    Zeven dieren zijn vooropgesteld en zelfs geconcentreerd op het eerst bas-reliëf.  Daar de geest van de mens is geconcentreerd en hij zich bevindt in goede verhoudingen terwijl hij nood heeft aan de betekenis van spirituele zaken, zaken van hogerhand te begrijpen, die de bas-reliëfs van Saint-Paul voorstellen, ondersteunt het de vrije verbeelding, zijn creativiteit en hem een nieuwe wereld openbaart.
    De apsis omvat een grote verscheidenheid van onderwerpen bij de kapitelen met een oeuvre van minstens twee steenvariëteiten en met dekstukken in verschillende vormen die al dan niet zich beëindigen met vogelkoppen, palmetten, rankenversiering, gebladerte, bloemen, wijndruiven.
    Een beschrijving van de kapitelen weergegeven door de vereniging "Les amis du vieux Saint-Paul", van rechts naar links of van zuid naar noord.
    1) Een soort van grote paarden met lange, gespleten poten.
    2) Mannen die vrouwen vasthouden aan hun haren, geplaatst aan de hoeken van het kapiteellichaam.
    3) Twee grote vogels die aan wijndruiven pikken.
    4) Hybride dieren met een paardenkop en vogelpoten.
    5) Twee pelikanen die hun borst opzetten.
    6) Acanthusgebladerte.
    7) Temmers steken hun handen in de muil van een leeuw.
    8) Een gevecht tussen twee hyena's.
    9) Twee leeuwenkoppen.  Vanuit de muil van één onder hen komen poten tevoorschijn.
    10) Dit kapiteellichaam is cilindrisch.  Leeuwenkoppen laten hun manen hangen die zich krommen en door elkaar lopen.
    11) Drie grote vogels die op de grond mooie druiven oppikken - heel mooi gedecoreerd.
    12) Drie hyena's lopend van links naar rechts en zijn hetzelfde getrokken als deze op kapiteel acht.
    13) Een komediespeler houdt zich in evenwicht op het hoofd en met de handen en laat aan zijn naakte voeten een zware bal rollen.  Eveneens een personage die zit en een muzikant.
    14) Twee acrobaten opgehangen aan de haren van een vrouw die hen op hun plaats houdt met haar voeten.  Deze scène gelijkt op deze van de komediespelers.
    15 en 16) Gebladerte.
    17) Twee prooivogels, waarschijnlijk arenden en een kleinere vogel : Een raaf.
    18) Een moderner kapiteel opgezet in de jaren '60 tijdens een restauratie.  Het originele zou zich in het museum van Schone Kunsten bevinden van Agen.  Het stelt een ineengestrengelde man en vrouw voor.
    19) Gebladerte en vogelkoppen.
    20) Drie vogels met een menselijke figuur, drie mensenhoofden en leeuwenwelpen.
    21) Gestileerd Acanthusgebladerte.

    De studie van deze realisaties bracht het bestaan van gelijkaardige onderwerpen aan het licht te Sorde-l'Abbaye, te Soubrigues maar in de Navarra op het portaal van Leyre en er wordt rekening gehouden dat deze beeldhouwers waarschijnlijk van Spanje kwamen en dat ze zich bijgevolg in een wereld vol symbolen leefden die hun vertrouwd waren.
    De restauratiewerken van de apsis hebben eveneens het bestaan van twee afdalende trappen die dichtgemetseld zijn, aan het licht gebracht.  Deze bevonden zich links en rechts van het koor, op het niveau van de deuren.
    In de 19de eeuw zou men nog aan het kooreinde een oud reservoir zien, half dicht gemaakt, waar men sarcofagen had in geplaatst.  Deze sarcofagen in wit marmer gaan terug tot de 5de eeuw tijdens de Merovingische periode.  Eén van hen is versierd met kleine hoekzuilen en twee onder hen bevinden zich nu in het museum Borda te Dax.

    Bronnen :
    - Pauline de La Maléne in Atlas de la France Romane; Editions Zodiaque, Abbaye Sainte-Marie de la Pierre-qui-Vire 1995.
    - Régine Pernoud en Madeleine Pernoud in Sources de l'Art Roman; Editions Berg international, Paris 1985.
    - Aurelia Stapert in l'Ange Roman dans la pensée et dans l'art; Editions Berg international, Paris 1975.
    - Monique Veaux in "A la découverte de Dax et de sa région"
    - Jean Cabanot in Gascogne Romane; Editions Zodiaque, La Nuit des Temps 2, Abbaye Sainte-Marie de la Pierre-qui-Vire
    - Raoul Deloffre et Jean Bonnefous in Eglises, châteaux et fortifications des Landes méridionales; Atlantica